h1

frame 72 | de freeze vs. persistence of vision

23 mei 2012
Afrique, je te Plumerai

Afrique, je te Plumerai | Jean-Marie Téno, 1993

Jean-Marie Téno citeert Ousmane Sembene, op 2 manieren. Hij eindigt zijn film op bovenstaand freeze frame, zoals Sembene deed in Xala (zie frame 65). En hij kleurt dat beeld met een vuist, zoals Sembene deed in Borom Sarret (zie frame 25).

In Hollywood werd in de jaren 60/70 regelmatig gebruikt gemaakt van de freeze frame om een film mee af te sluiten – of eigenlijk: om de plot mee stop te zetten. In bv Cool Hand Luke (1967), Butch Cassidy and the Sundance Kid (1969), The Parallax View (1974) en Blue Collar (1978) worden het anekdotische en het specifieke van de vertelling in het laatste beeld van de film stopgezet en ontkracht, als transgressie naar het generieke en universele van de thematiek (het mythologiseren van geweld, het collectiviseren van strijd). Daarover later meer.

Net als in Xala, speelt Jean-Marie Téno in Afrique, je te Plumerai in op diezelfde parallaxe kijk op het freeze frame – de verdubbeling van het singuliere met het collectieve, of: het stopzetten als continuatie.

De man in het beeld schreeuwt zijn toehoorders toe dat ze meer politieke macht hebben dan ze denken, dat ze het land kunnen veranderen – gejuich, het beeld wordt stil gezet. En daarmee fixeert Téno het moment in tijd: de documentaire werkelijkheid wordt fantasie, verlangen, wellicht zelfs utopie.

Maar fantasie en verlangen betekenen ook: verbeelding, reflectie, herinnering (in tegenstelling tot de reportage, de factual, die het beeld voor de freeze was). En zoals Téno eerder in de film zegt –

With the death of literature comes the demise of reflection, leading to the end of our collective memory. A programmed and organized death. A Chinese proverb says: “A people who have no past, have no present, and thus can have no future.”

Het is alsof Téno met dat freeze frame zegt dat het politieke of activistische beeld, het manifest (wat zijn films in feite zijn), nooit op kan tegen de kolonisatie van de verbeelding en dat de strijd daarom niet in het domein van de werkelijkheid maar in dat van de verbeelding zelf gebracht moet worden.

Als de gedeelde herinnering, het collectieve verleden gedomineerd wordt door de (immer hiërarchische) geschiedenis (en in dit geval is dat Kameroens koloniale geschiedenis – Téno behandelt onderwijs, taal, literatuur, Tarzan strips), dan is de enige mogelijkheid voor het beeld dat nog betekenis probeert te vinden, zich terug te trekken uit de realiteit (uit dat collectieve en collectief gedomineerde verleden dus) en zich op te lossen in fantasie, maar zich daardoor ook te fixeren in de collectieve verbeelding. (En dat is natuurlijk precies zoals ideologie werkt, maar dan voor ‘de andere partij’.)

De bewegende beelden van film en TV zijn te snel, het zijn er te veel om herinnerd te worden. Ze beklijven niet. (Wat herinnerd wordt zijn verhalen, personages, thema’s – die dus, sorry voor de herhaling, gedomineerd worden, als ze niet al geëxploiteerd worden.) Een freeze frame kan zich, zoals een schilderij of foto, stilgezet en onveranderlijk, wel op het retina van het geheugen van de kijker beitelen – juist doordat het eenduidiger, statischer en abstracter is dan een bewegende beeldenreeks. Het is de laatste toevlucht voor de beelden die betekenis zoeken en voor het verlangen van de machtelozen.

Maar het succes van de foto (de freeze) is tegelijk het gebrek van de foto: er wordt niets verteld, het is alleen momentum, zonder context. Het collectieve kan alleen nog ontstaan in oppervlakkigheden, in een (letterlijke) negatie van hiërarchie, dwz het weghalen van reliëf, verdieping, perspectief – zoals we tegenwoordig bv tot vervelens toe bewezen zien in de appetite voor slogans van de zelfgenoegzaam geëngageerde meute (De Mars voor Beschaving en dat soort lariekoek). Zo laat Jean-Marie Téno ons zien dat persistence of vision, paradoxaal genoeg, vooral werkt bij stilstaande beelden, bij freezes.

Advertenties

reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s