h1

frame 28 | presque bourgeois

7 mei 2011

Juste Avant la Nuit | Claude Chabrol, 1971

Juste Avant la Nuit is de beste antidote tegen de bourgeoisie, de meest overtuigende waarschuwing voor de kleffe burgerlijkheid waartoe wij allen dreigen te vervallen. Veel beter dan films als Trainspotting of Fight Club, met hun litanieën tegen de burgerlijke afstomping en morele onverschilligheid die uit het materialisme en de consumptiemoraal van onze welvaartseconomie volgen. De bourgeois die in de jaren 60 en 70 werd aangevallen, is getransformeerd tot ‘een omgeving’ (voor de bourgeois geldt in die zin ‘the medium is the message’). De opvatting die hippe ‘anti’-films als Trainspotting en Fight Club uitdragen, is dat het je auto, designermeubels en wintersportvakanties zijn die je burgerlijk maken. Burgerlijkheid is dan niet meer dan een consequentie van de omgeving: omring je je met materialistische spullen en gekochte prefab ervaringen, dan word je daardoor burgerlijk.

Daarom zijn die films zo geliefd bij velen. Het is een troostende gedachte, dat je niet zélf fundamenteel burgerlijk bent, maar dat het aan je bugaboo kinderwagen, Nespresso apparaat, goede smaak en appetite voor merkkleding ligt. Er is een easy escape mogelijk: je hoeft alleen maar je spullen weg te doen, je huis te verbranden, de boel op te blazen (“hij dacht: ik sla haar dood en steek het huis in brand, ik moet de schimmel van mijn stramme voeten wassen”). Het bieden en uiteindelijk uitleven van die fantasie maakt Trainspotting en Fight Club natuurlijk zelf ook nogal bourgeois. Het is precies dezelfde fantasie die tot ‘ervaringsvakanties’, cursussen in zelfvertrouwen, theater- en schilderworkshops in landhuizen in zuid Frankrijk en lifestylebijlages in kranten leidt. Feitelijk wakkeren films als Fight Club de burgerlijke reflex in ons alleen maar aan.

Juste Avant la Nuit daarentegen is een werkelijke, onverbiddelijke waarschuwing voor de gevaren van het lurkende burgerdom. De film speelt zich juste avant la nuit af, in het moment vlak voor het fatale, definitieve ‘bourgeois-worden’. Althans, zo denkt de hoofdpersoon erover:

François Tellier: You had an interesting theory.
Charles Masson: I’ve forgotten.
François Tellier: I remember. It had to do with your obsession of becoming bourgeois. You said, a progressive environment keeps sclerosis away.
Charles Masson: I’m not sure it’s enough.
François Tellier: Do you feel bourgeois?
Charles Masson: Almost. (“Presque”)

Feitelijk is die gedachte op zich al de verzegeling van de burgerlijkheid van Charles Masson. Charles woont in zo’n overgestileerd huis dat in films als Trainspotting en Fight Club belachelijk wordt gemaakt en zijn gezinnetje is klassiek hecht, klef en gelukkig. Binnen de huidige notie van de bourgeois zou dat voldoende zijn om Charles te positioneren als burgermannetje (zie de Ikea scene in Fight Club of de slotscene in Trainspotting), maar Chabrol ziet de relatie precies andersom: de omgeving is juist het gevolg van de burgerlijke mentaliteit. Charles heeft zijn minnares vermoord, per ongeluk of half opzettelijk, dat wordt nooit duidelijk. En hij wil geoordeeld worden – veroordeeld of beoordeeld maakt hem niet uit, als er maar iemand een oordeel tegenover zijn daad stelt. Dat hij ermee weg lijkt te komen, is onverdraaglijk voor Charles. Ieder mens is a-moreel (moraal is bij Chabrol immers niets anders dan seks), maar het is de bourgeois die zijn a-moraliteit niet aankan, eronder lijdt en erdoor geobsedeerd raakt. Een bourgeois kan niet leven in een wereld die niet (over hem) oordeelt.

Prachtig. Chabrol toont ons de bourgeois in zijn volledige monstruositeit: alles voor de goede schijn en standing (gezin, vrienden, baan, inkomen), maar de banaliteit van zijn leven moet geframed worden door een kwalificatie. En die kwalificatie moet van een ander komen – omdat hij er zelf te laf voor is.

klik voor presque bourgeois in de kinesis

Advertenties

reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s