h1

frame 84 | laszlo kovacs

28 december 2009
À Double Tour

À Double Tour | Claude Chabrol, 1959

Rond de 60ste minuut van À Double Tour vraagt een politieman aan de vrouw des huizes of haar vermoorde buurvrouw veel vrienden had. De vrouw des huizes antwoordt: “Nou ja, mijn man, en een zekere Laszlo Kovacs, die ze in Japan had ontmoet.”

Het is de eerste keer dat de naam valt, ook al zijn we al een uur op weg en is deze Laszlo Kovacs een van de centrale personages in de film. Laszlo Kovacs… Laszlo Kovacs… De naam weergalmt achterin ons hoofd, ergens tussen herinnering en herkenning. Waar hebben we die Laszlo eerder ontmoet?

Het is een simpel een-tweetje: Laszlo (in À Double Tour de minnaar van de dochter van de vrouw des huizes) wordt gespeeld door Jean-Paul Belmondo. À Double Tour is de laatste film die Belmondo maakte voor zijn definitieve doorbraak een jaar later, in 1960, met À Bout de Souffle. In À Bout de Souffle speelt Belmondo de marginale delinquent/klaploper Michel Poiccard. En Michel Poiccard gebruikt als alias de naam Laszlo Kovacs. Poiccard, de eenzelvige rebel van Godards debuut-meesterwerk, is Laszlo Kovacs!

Laszlo Kovacs is ook een cameraman van enige faam; hij filmde de meeste films van Peter Bogdanovich, Easy Rider en nog een handvol Amerikaanse films uit de Hollywood Renaissanse van eind jaren 60/begin jaren 70. Maar die Laszlo deed zijn eerste camerawerk pas in 1964, vijf jaar na À Double Tour (als camera assistent bij het om onduidelijke redenen vergeten The Incredibly Strange Creatures Who Stopped Living and Became Mixed-Up Zombies!!?).

Roger Ebert schrijft over À Bout de Souffle: One inside joke in the film is always mentioned, but is not really there. Michel’s alias is “Laszlo Kovacs,” and countless writers inform us this is a reference to the legendary Hungarian cinematographer. In fact, Godard had not met Kovacs at the time, and the reference is to the character Belmondo played in Chabrol’s “À Double Tour”. In a film with so many references to the past of the cinema, it is amusing to find a coincidental reference to its future.

De Laszlo Kovacs van À Double Tour is ontegenzeggelijk een voorbode van de Laszlo Kovacs van À Bout de Souffle: charmeur, lompe boer en poseur ineen. Godard nam een jaar na À Double Tour dus niet alleen de acteur over uit Chabrols film, maar ook de naam van het personage en een groot deel van diens karakter.

Dat is merkwaardig, want alhoewel Chabrol tot de inner circle behoorde van de groep Franse filmmakers die de Nouvelle Vague zou beginnen en hij meewerkte aan À Bout de Souffle, vertegenwoordigt À Double Tour (ondanks Chabrols visuele kwinkslagerij) het type Franse cinema waartegen Godard, Truffaut & co zich verzetten in die befaamde Franse jaren 50 en 60; de Tradition de la Qualité waarmee afgerekend werd (zie bv La politique des auteurs). À Double Tour vertelt het banale verhaal van een bourgeois familie op het platteland, die haar zelfgenoegzame bestaan bedreigd ziet door twee externe, verstorende factoren: de wulpse nieuwe buurvrouw (met wie de heer des huizes een openlijke affaire begint) en de minnaar van de dochter des huizen, de klaploper Laszlo Kovacs. In een soort Oedipaal één-tweetje wordt de buurvrouw vermoord door de intellectuele en seksueeel gefrustreerde zoon, die op zijn beurt wordt ontmaskerd door Laszlo Kovacs. Einde film. Vintage cinéma de papa.

Het lijkt dus niet aannemelijk dat Godards Kovacs een inhoudelijke verwijzing is naar de film van Chabrol, laat staan een hommage. Vond Godard het dan gewoon een mooie naam? Mogelijk, maar een te simpele verklaring voor een Godard-kwestie, bij wie immers niets toeval is.

Het inzetten van Kovacs – dwz de verdubbeling van Belmondo/Kovacs tussen À Double Tour en À Bout de Souffle – lijkt mij eerder een bewuste aanwijzing van Godard, een subtiel memento op een breekpunt in de filmgeschiedenis (het breekpunt dat À Bout de Souffle aankondigde): de Belmondo van À Bout de Souffle is een schizofreen historisch subject, opgesplitst in Michel Poiccard en Laszlo Kovacs. De eerste is Bogart, Hawks, Ford, Hitchcock, Aldrich – de ander is cinéma de papa, de ongeïnspireerde, commerciële, conservatieve kwaliteitsfilmerij – “het illustreren van scenario’s”, in Truffauts woorden.

Met Michel Poiccard kondigt Godard zichzelf aan: hier is de auteur, die zich onder de last van de filmgeschiedenis uit filmt – Poiccard als politique des Auteurs versus Kovacs als politique de la Qualité. Laszlo Kovacs is niet voor niets Poiccards alias – Kovacs is een reminder aan hoe het niet moet, constant lurkend aan de oppervlakte.

De vraag is dan wie er uiteindelijk sterft, daar in dat steegje, in de laatste beelden van À Bout de Souffle – Michel Poiccard of Laszlo Kovacs? De idiosyncratische dynamiek van het nieuwe, of de lurkende schaduw van de cinéma de papa?

In eerste instantie zou je zeggen: het is die vermaledijde Kovacs, post-it van het ancien regime, die ten onder gaat in de slotscène van À Bout de Souffle. De jaren 60 en 70 bewijzen immers de overwinning van Poiccard, van de gefragmenteerde, hyped-up dynamiek van de camera-stylo. Niet alleen in Frankrijk, maar over de hele wereld: overal doken Poiccards op (van de Zuid-Amerikaanse Cinema Novo en de Britse New Wave t/m de Poolse en Tsjechische 60s) – en van Kovacs werd niets meer vernomen.

Maar nu, 50 jaar na À Bout de Souffle, blijkt het toch Poiccard te zijn geweest, daar in dat steegje, met dat fatale schot in de rug. Kijk om je heen: er is geen andere conclusie mogelijk dan dat Poiccard volledig vergeten is. En dat die vermaledijde Laszlo Kovacs, icoon van de cinéma de papa, vertegenwoordiger van de oubollige broodfilmerij, een glorieuze overwinning op de geschiedenis heeft geboekt.

De taaie, onsterfelijke Laszlo Kovacs – hypocrite sujet, notre semblable, notre frère.

Advertenties

reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s