h1

frame 17 | psychologisch realisme

15 april 2009
Z

Z | Costa-Gavras, 1969

Question: Has European cinema become complacent about the current political situation within Europe?

Costa-Gavras: Yes, probably some of the movies today are too much about too personal things, but I don’t see who could be the committee or the state or the ministry of culture to say to the directors you do this. It happened, you know, in some countries and we know very well about that, and the results weren’t always very good. It’s a problem, but there’s also another problem, to tell you the truth. Because of the difficulties when you have to find the money, we have created in Europe a kind of self-censorship. So it’s easier to make a small personal movie with a few actors, taking place in few places, than to try to make a bigger movie with much more expense and so forth. And little by little, because you don’t have the money, that creates a censorship.

Constantin Costa-Gavras interviewed at the National Film Theatre, 17 November 2003. Volledig interview hier.

De hedendaagse ‘politieke’ film (althans: de film met een actueel of maatschappelijk onderwerp) kiest vrijwel zonder uitzondering voor de methode van het psychologisch realisme. Politieke inhoud wordt gepersonaliseerd, vanuit het idee dat individueel menselijke drama een historisch moment (in verleden, heden of toekomst) beter en (emotioneel) overtuigender over kan brengen. De arrogantie van de macht? Interessant, maar wat is het drama? hoor je de geldschieters zeggen. De mening dat die arrogantie zelf het drama is, is ergens eind jaren 70 uit de filmindustrie weg gesijpeld, op enkele uitzonderingen van moedige en intelligente (volgens anderen: achterhaalde en moraliserende) filmmakers na.

Je ziet het overal: Geert Mak doet precies hetzelfde met de geschiedenis van Europa als Nachtrit deed met de taxioorlog. Beide kiezen voor het verhaal van de kleine man in het tumult van de Geschiedenis. Zij kiezen, met andere woorden, voor ervaring in plaats van analyse; zij stellen de vraag “hoe heb je dat ervaren?” in plaats van “hoe is dat tot stand gekomen?”

Op het eerste gezicht lijkt er wel wat voor zo’n benadering te zeggen: als alles wat er is, de mens is, moet de mens de maat der dingen zijn. Maar die opvatting neemt klakkeloos aan dat de mens a-priori bestaat, dat er een menselijkheid bestaat buiten politiek, cultuur en ideologie. De films van Costa-Gavras en vele anderen tonen juist aan hoe onze menselijkheid (ons mens-zijn) gestuurd, gekleurd en, voor een deel, gecreëerd wordt. Er is geen pure ervaring, zoals maar al te duidelijk wordt bewezen door de film (het medium) zelf, waarin elke ervaring berekend en geprogrammeerd is. Naar mijn mening zou niet de ervaring van de geschiedenis centraal moeten staan, maar de constructie van die ervaring, ook al omdat die samenvalt met de constructie van de geschiedenis zelf. Het is bekend dat geschiedenis het product is van interpretatie, de film zou haar licht juist moeten werpen op de manier waarop die interpretatie ontstaat.

Maar de politieke film is een biopic geworden; veilig versleuteld in feitenrelaas, anecdotiek en persoonlijke ervaring. Het gaat eigenlijk alleen nog om research (feiten opzoeken en ‘mooie verhalen’ vinden) en emotie (het verpakken van die feiten en mooie verhalen) – en daarmee is het pleit beslecht: film is een kopie van de televisie geworden.

Advertenties

reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s