h1

frame 62 | that’s henry fonda!

12 oktober 2008
No Regrets for Our Youth

No Regrets for Our Youth | Akira Kurosawa, 1946

Kent u het Jesus Christ, that’s Henry Fonda! moment? Dat moment ontleent haar naam aan de volgende anekdote over Once Upon a Time in the West, waarin Henry Fonda de inktzwarte bad guy Frank speelt:

In the months before I went [naar de opnamen], I kept thinking: This heavy sonofabitch [Frank]. How am I gonna… I finally went to an optometrist and had contact lenses made to make my baby blues brown. And I grew a moustache with a little divot like the guy that shot Lincoln. I’m trying to look like a sonofabitch.
And I arrive at the studio in Rome. Sergio [Leone] takes one look at me and says, Off. He was buying the baby blues. He wanted them. I didn’t know why until I realised, in my opening scene in the film, you see five or six long rogue brim-hatted characters that you don’t recognise, that are just ominous-looking, converging from the sage brush, with the rifles and handguns. And this terrible moment. You just watch this farm family massacred. And they start to walk towards you, converging towards you. And then the camera switches back to the little boy, who’s standing there just petrified, watching these people come to him. And, then, into the foreground of the little boy, comes a figure. The camera is very slowly coming around and Sergio Leone had cast me because he could imagine at this moment the audience saying: Jesus Christ! That’s Henry Fonda!

Of hoor en zie het Fonda zelf vertellen, met de corresponderende scène uit de film, mocht je die niet uit je hoofd kennen.

Zo’n Jesus Christ, that’s Henry Fonda! moment zit bijvoorbeeld ook in Requiem for a Dream, zij het in vertraagde vorm. Het is eigenlijk pas een eind de film in dat je je realiseert dat Tyrone, de vriend en brother in drugs/crime van Harry (Jared Leto), gespeeld wordt Marlon Wayans, de wederhelft van Shawn Wayans, gezamenlijk beter bekend als de Wayans Brothers. De infernale neergang van Tyrone raakt opeens uitgehold, doordat de tot op dat moment zo overtuigende crackjunk niemand minder blijkt te zijn dan een van de slechtste komieken van de afgelopen eeuw. Het is geen moment van beng! zoals bij Leone, maar eerder een kwestie van langzaam voortschrijdend bewustzijn. Zodat er ergens tijdens Tyrone’s arrestatie een welgemeend Jesus Christ, that’s Marlon Wayans! door de bioscoopzaal galmt.

Maar het echte, zuivere Jesus Christ, that’s Henry Fonda! moment treedt op tijdens een vroege film van Akira Kurosawa, met de prachtige titel No Regrets for Our Youth. Japan, 1941. De heldin van de film is getrouwd met iemand die iets in het verzet doet. Ze is vreselijk bang dat hij wordt gearresteerd. De liefde is moeizaam tot stand gekomen, maar in een paar vlijmscherpe shots laat Kurosawa ons zien hoe zij langzaam ontdooit, hoe haar angst voor het verlies van haar man naar de achtergrond wordt gedrukt door het burgerlijke samenzijn – ze leven ondanks de angst, ondanks de oorlog, een ‘normaal’ leven, en dat is wat het meisje wil. En dan wordt de man natuurlijk toch gearresteerd. Hij zit in een café, heeft een cadeautje voor zijn vrouw gekocht. De ober komt zijn bestelling opnemen. Zonder verdere uitleg springt de man op, de ober grijpt hem, drie andere cafégasten bespringen hem – einde arrestatie.

Er komt een man het café binnen; de politiechef, de baas van de lompe boeren die onze verzetsheld net hebben gearresteerd – de camera staat laag, we zien alleen zijn benen, dan zijn onderlichaam, de camera klimt langzaam langs zijn lichaam omhoog terwijl hij naar het tafeltje in de voorgrond loopt. En dan – jesus christ, that’s Takashi Shimura! Deze nare, vreselijke, collaborerende politiechef is Takashi Shimura – de alcoholische dokter uit Drunken Angel, de stervende, zich met het leven verzoenende ambtenaar uit Ikiru, de plompe, wereldlijke houthakker uit Rashomon, die de profetische eerste woorden van die film spreekt (“Ik begrijp het niet… Ik begrijp het gewoon niet”) – ja, Takashi Shimura, de tragische held uit al die andere films waarvan Drunken Angel en Ikiru de glorieuze kopgroep vormen, de personificatie van alle hoop die Kurosawa uit de morele ruïnes van na-oorlogs Japan opdiept, symbool van het geloof in de mens, die vaker tot het slechte dan tot het goede is geneigd, zich liever laaft aan (zelf)destructie dan aan iets constructiefs, maar onder Kurosawa’s strenge doch liefhebbende blik toch altijd moed genoeg heeft om uiteindelijk in te leren zien wat het betekent, en wat het vereist, om te zijn wat hij is: een mens.

En hier, in deze doortrapte, cynische politieman, die onze prille, dromerige, idealistische heldin haar moedige geliefde gaat ontnemen (een scène later arresteert hij ook het meisje) herkennen we plotseling, met tegenzin, diezelfde Takashi Shimura. Zou Kurosawa bij de casting dronken zijn geweest?

En kijk, dit doortrapte That’s Henry Fonda! moment functioneert hetzelfde als dat uit Once Upon a Time in the West, maar dan precies andersom, of retroactief. De werkelijke schok bij het herkennen van de diepe, droeve ogen van Takashi Shimura treedt op doordat hij later de verpersoonlijking van Kurosawa’s humanisme wordt (itt Henry Fonda, die juist voor Once Upon a Time in the West Amerika’s ideale schoonzoon was). Als je de films van Kurosawa in chronologische volgorde zou zien, zou je dus twee films later, bij Drunken Angel, pas worden getroffen door de schok van Shimura’s optreden in No Regrets for Our Youth – en dan steeds weer, in alle direct daarop volgende films, waarin Shimura steeds weer het morele ijkpunt stelt – in The Quiet Duel, Stray Dog, Rashomon, The Idiot, Ikiru.

Advertenties

reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s