frame 66 | remembering fassbinder

Das Kleine Chaos | Rainer Werner Fassbinder, 1966

Vandaag is het precies 27 jaar geleden dat Rainer Werner Fassbinder overleed.

In the life of every human being there comes the terrible, wondeful moment that forces its way into the consciousness of some like a lightning bolt and into the subconscious of others like a sacred pain, the moment when you recognize the finitude of your own existence. [...] This terrible recognition that we will come to an end, instead of liberating us, which it actually could and should, rather shores up our tormented pursuit of pleasure, our happiness in our mediocre unfreedom. The enjoyment made possible by this recognition of the ultimate meaninglessness and actual fortuitousness of every existence is not taught as enjoyment to be experienced, not as pleasurably liberated pleasure, but as fear, which in pleasureless pleasure makes absence of freedom palatable.
This admirable jungle seems to have no way out, except through the decision in favor of death, except perhaps for the path described in Despair, the path into madness, which one can choose for oneself. [...] One day, when I demand a decision of myself, I hope I’ll have the courage to choose one of these paths, and not to settle for the easy way out.

Rainer Werner Fassbinder, 1978 / uit The Anarchy of the Imagination (edited by Michael Töteberg & Leo A. Lensing, Johns Hopkins University Press, 1992)

Aldus, als famous last words: de slotzinnen uit Fassbinders derde (korte) film, Das Kleine Chaos (hier op youtube).

Wat vooraf ging: Franz (Fassbinder), Marite en Theo hebben een vrouw beroofd.

FRANZ Wat ga jij doen met jouw deel van de buit?
MARITE Ik ga een jurk kopen, make-up, dat soort dingen.
FRANZ En jij?
THEO Misschien een teddybeer voor mijn zoon. En jij?
FRANZ Ik? Ik ga naar de film!

- zoom op Fassbinders lachende gezicht, popmuziek kicks in (I can’t control myself), Fassbinder & friends rennen naar buiten, aftiteling (zie frame), schluss.

~ meer fassbinder in frames 42 en 54

frame 96 | remembering cassavetes

Husbands | John Cassavetes, 1970

Listen, you fuckers, you screwheads. Here is a man who would not take it anymore. A man who stood up against the scum, the cunts, the dogs, the filth, the shit. Here is a man who stood up.
(Travis Bickle in Taxi Driver, 1976)

Na twee traumatische ervaringen als studioregisseur keerde Cassavetes (derde van links, met favoriete acteurs/vrienden Peter Falk en Ben Gazzara) zich af van de filmindustrie as they knew it en maakte zijn eigen films, op zijn eigen manier, met zijn eigen middelen (hij vond Hollywood “so regulated, so intoxicated with profits, so violently and quietly competitive that its boundaries make the Berlin Wall seem like something out of Disney”).

John Cassavetes is vandaag precies 20 jaar geleden overleden. Cassavetes zei “You must be willing to risk everything to really express it all.”

En in Husbands zegt Cassavetes: “Don’t believe truth, just don’t believe truth.”

Want zodra waarheid waar wordt, verliest het haar werkelijkheidsgehalte en wordt het een leugen. Cassavetes probeerde zijn leven lang de werkelijkheid van zichzelf te bevrijden (de ondertitel van Husbands is dan ook A Comedy About Life, Death and Freedom), leven terug te vinden in het leven, expressie terug te vinden in de film.

Er wordt wel gezegd dat Fassbinder en Godard op heel verschillende manieren precies hetzelfde deden; dat zij beide filmcritici waren die hun kritiek op het medium niet opschreven maar in beeld brachten. Dat geldt ook voor Cassavetes. Zijn films kritiseren de werkelijkheid van de film en zoeken naar andere manieren om uitdrukking te geven aan de tegenstrijdige waarheden die een leven bepalen.

Film kan de werkelijkheid tonen en maken, uitdrukken en opdringen. Cassavetes wilde de werkelijkheid betrappen. Voor zijn eerste film, Shadows (1959), werd veel op straat in New York gefilmd – heimelijk, want zonder geld, dus zonder vergunningen. Als de politie de filmmakers weg kwam sturen, gooide Cassavetes de camera in een auto die altijd met draaiende motor klaarstond, opdat de beelden ontsnapten aan de greep van de regulaties. Stealing shots, noemde hij dat.* Dan zou je kunnen zeggen dat Cassavetes’ films een vorm van stealing life zijn.

Aldus, als famous last words:

Gus (Cassavetes) en Archie (Peter Falk) zijn op de begrafenis van hun vriend Stuart (tweede van links in het frame).

GUS Don’t believe truth, just don’t believe truth. Archie, I’m telling you, don’t believe truth.
ARCHIE That is the truth now. You see, the truth will never kill you. Lies will. Not cigarettes, not alcohol – lies, Gussie. Lies and tensions. That’ll kill you.
GUS Now give me a cigarette, will you? Give me a cigarette!

* de anecdote komt uit Ray Carney’s Cassavetes on Cassavetes (Faber & Faber, 2001).